NIOD Studie Verschenen Over Indië, Nederland En De Backpay-Kwestie 1945-1949

dinsdag 31 mei 2005 01:00

Dinsdag 31 mei jl. vond onder grote belangstelling in Kumpulan Bronbeek te Arnhem de presentatie plaats van het boek 'Indische rekening. Indië, Nederland en de backpay-kwestie 1945-2005'. Wederom werd duidelijk dat de backpay-kwestie nog steeds een emotionele lading kent.

Het boek van historicus dr. Hans Meijer is de eerste publicatie in het kader van het onderzoeksprogramma 'Van Indië tot Indonesië. De herschikking van de Indonesische samenleving (1930-1960)'. Dit onderzoeksprogramma is een breed opgezette historische studie in opdracht van de Nederlandse regering en het maakt deel uit van 'Het Gebaar', dat door de regering wordt omschreven als 'een tegemoetkoming voor vermoedelijke tekortkomingen in het rechtsherstel'. De andere delen van 'Het Gebaar' waren de individuele uitkeringen en de collectieve doelen.

'Van Indië tot Indonesië'

Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) bekostigt het onderzoeksprogramma 'Van Indië tot Indonesië', dat bestaat uit een viertal deelstudies en is ondergebracht bij het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD). Een van de deelstudies omvat de materiële afwikkeling van de financiële erfenis van de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië. Deze deelstudie is opgesplitst in twee delen, te weten de problematiek van de Indische schade en het rechtsherstel en dit onderzoek van dr Hans Meijer naar de backpay-kwestie.

Verantwoordelijk

De backpay-kwestie is al vrij kort na de Tweede Wereldoorlog van een puur financieel-juridische kwestie geworden tot een morele. Het gaat in dit vraagstuk om de niet-uitgekeerde salarissen aan de Nederlandse (en inheemse) gouvernementsdienaren en de militairen van het Koninklijk Nederlands Indisch Leger (KNIL) over de duur van de Japanse overheersing. In plaats van volledige uitbetaling van het salaris over de oorlogsjaren, besloot de Indische regering uit financiële nood slechts tot (karige) rehabilitatieregelingen. Maar waarom? En wat is de rol van de Nederlandse regering in deze kwestie? Vooral deze laatste vraag wordt in het boek 'Indische rekening. Indië, Nederland en de backpay-kwestie 1945-2005' uitputtend behandeld. Niet verwonderlijk, want dit is één van de belangrijkste punten in de hele backpay-kwestie: wie was er nu verantwoordelijk voor deze niet uitbetaalde salarissen.

'Trouweloos'

Formeel gezien zou Den Haag geen juridische verantwoordelijkheid dragen voor de kolonie, Nederlands-Indië was financieel autonoom. In dat licht is de Nederlandse regering niet verantwoordelijk voor de backpay. Maar in de praktijk ligt de zaak een stuk gecompliceerder. Want hoewel Nederlands-Indië financieel autonoom was, had Den Haag in de praktijk het laatste woord. De formalistische houding van de Nederlandse regering in deze zaak wordt door de betrokkenen vaak als 'trouweloos' ervaren: zij hadden hun leven op het spel gezet voor de overheid en deze liet hen volledig in de steek.

Schrijnend

Schrijver van dit onderzoek Hans Meijer vatte tijdens zijn toespraak de backpay-kwestie mooi samen toen hij het woord schrijnend gebruikte. Schrijnend dat mensen zo "tussen de wielen van de trein van de geschiedenis kunnen raken". Maar ook nam Meijer het woord schaamte in zijn mond: "de backpay-kwestie is een onderwerp uit de vaderlandse geschiedenis waarbij schaamte past". Want wat bijvoorbeeld te denken van de situatie die ontstond toen de regering in 1981 de Uitkering Indische Geïnterneerden (UIG) invoerde?

Lijden

Bij de UIG kregen alle kostwinnaars (of hun weduwen) die in Japanse kampen geïnterneerd waren geweest als een vorm van smartengeld een eenmalige uitkering van 7.500 gulden. De regeling was gebaseerd op het lijden in de kampen en had niets te maken met de backpay-kwestie. Zo ontstond de situatie waarbij zij die recht hadden op de backpay, maar buiten de kampen waren gebleven vanwege hun deels Indonesische komaf, geen uitkering kregen, terwijl degenen die geen aanspraak konden maken op backpay omdat zij geen ambtenaar waren, maar wel geïntereerd waren geweest, de 7.500 gulden wél kregen.

Emotioneel

Dat de backpay-kwestie ook vandaag de dag nog emoties oproept, bleek tijdens de speech van voorzitter van het Indisch Platform de heer De Kleyn. Nadat hij van Hans Meijer het boek in ontvangst had mogen nemen, sprak hij het publiek geëmotioneerd toe. Een aantal leden van het Indisch Platform had het manuscript reeds kunnen lezen en was geschrokken en geschokt, aldus De Kleyn, die benadrukte dat er een groot brok oneerlijkheid op de tafels van de verschillende regeringen ligt. Hans Meijer was de mening toegedaan dat er nog 'iets gedaan moet worden' door de Nederlandse regering, maar liet in het midden of dit financieel of symbolisch zou moeten zijn.

Officiële reactie

Staatssecretaris Ross-van Dorp van het ministerie van VWS reageerde middels een videoboodschap als volgt: "Het is belangrijk dat de feiten er nu liggen, dan weten we wat er gebeurd is. De regering vond het belangrijk de backpay te onderzoeken en ik hoop dat de vragen van velen met dit boek beantwoord worden." De officiële reactie van de staatssecretaris volgt na het verschijnen van de publicatie van het andere deel van deze deelstudie, het onderzoek naar de problematiek van de Indische schade en het rechtsherstel.

Stichting Het Indisch Platform